Ymchwil a Monitro

Mae ymchwil a monitro yn aml yn eiriau sydd yn cael eu defnyddio yn gyfnewidiol ac felly ceir ychydig o orgyffwrdd, ond mae gan bob un rhan hanfodol i’w chwarae wrth reoli Ardal Gadwraeth Arbennig.

Er mwyn diwallu nodau’r Gyfarwyddeb Gynefinoedd, mae’r amcanion cadwraethol yn ceisio cynnal (neu adfer) “Statws Cadwraeth Ffafriol” y cynefin a’r rhywogaethau.

Mae’r broses sy’n mynd rhagddi o fonitro’r cynefinoedd a’r rhywogaethau yn rhan hanfodol o’r broses o asesu amod nodweddion yr Ardal Gadwraeth Arbennig. Gofyniad y Gyfarwyddeb yw bod y DU yn adrodd yn ôl wrth y Gymuned Ewropeaidd bob chwe mlynedd am statws cadwraethol y cynefinoedd a’r nodweddion a glustnodir yn y Gyfarwyddeb. Aseswyd a chyflwynwyd Statws Cadwraethol Ffafriol Ardal Gadwraeth Arbennig Bae Ceredigion i’r Gymuned Ewropeaidd ym mis Rhagfyr 2007. Aseswyd bod statws y dolffiniaid trwynbwl, y morloi llwydion a’r ogofeydd môr yn ffafriol. Aseswyd bod statws llysywod pendwll yr afon a’r môr yn anffafriol. Bydd angen rhaglen ymchwil a monitro i roi mwy o wybodaeth ac i wella’n dealltwriaeth o’r ffactorau sy’n effeithio ar wasgariad a helaethrwydd y ddwy rywogaeth hon.

Mae monitro hefyd yn caniatáu i ni asesu a yw’r safle yn cael ei reoli’n effeithiol. Enghraifft dda yw astudiaeth Gwylio’r Dolffiniaid. Am nifer o flynyddoedd bu hyn nid yn unig yn monitro gweld dolffiniaid mewn mannau penodol ar hyd yr arfordir, ond hefyd y cychod a sut y mae cychod yn ymddwyn pan ddônt ar draws mamaliaid y môr. Mae hyn wedi tynnu sylw at ostyngiad yn nifer y dolffiniaid a welir yng Ngheinewydd wrth i nifer y cychod gynyddu ar ddiwrnodau prysur, gan awgrymu y byddai cynnydd yng ngweithgareddau cychod yn andwyol i ddolffiniaid mewn rhai ardaloedd. Mae Gwylio’r Dolffiniaid hefyd wedi dangos fod gwell cydymffurfio gyda’r cod ymddygiad ers 2004 ac mae’n dda iawn ar dros 90%, nid yw cystal yn ne’r ardal, i ffwrdd o’r prif harbyrau. Mae’r wybodaeth hon wedi caniatáu i Gyngor Sir
Ceredigion wella sut yr hyrwyddir yr ardal fel rhan o Ystâd y Goron a gyllidir gan y Cynllun Cychod Hamdden.

Mae ymchwil (yn y cyd-destun hwn) yn cyfeirio at yr astudiaethau hynny a anelir tuag at wella ein gwybodaeth o’r amgylchedd naturiol (gan gynnwys rhyngweithio gyda phobl) sydd á diweddbwynt fel arfer pan wneir casgliadau. Gan barhau gydag enghraifft Gwylio’r Dolffiniaid; drwy astudio sut mae cychod a dolffiniaid yn rhyngweithio , gwelwyd fod dolffiniaid yn llai tebygol i ddianc i ffwrdd o’u hoff lefydd bwydo pan fydd cychod yn dilyn y cod ymddygiad. Ymchwil yw’r agwedd hon o’r prosiect yn hytrach na monitro ac mae’n dweud wrthym sut mae’r cod yn anfon allan y negeseuon cywir.

Mae Cyngor Cefngwlad Cymru yn gyfrifol am drwyddedu ymchwil o fewn Ardal Gadwraeth Arbennig. Mae hyn yn caniatáu difrod posibl i’r safle gael ei gyfyngu gan fuddiannau gwybodaeth a gafwyd.